خلاصه متن...
فهرست مطالب
روح بخاری چیست و چگونه شکل میگیرد؟
حرارت غریزی یا روح بخاری یک جسم بسیار لطیف است، که لطیف تر از آن نیست و منشأ حیات نباتی،حیوانی و انسانی ما انسان هاست که اگر این روح بخاری از بدن خارج بشود انسان می میرد. ماحصل چیزی که ما از محضر فلاسفه اسلامی و فلاسفه قبل از اسلام، داریم این است که روح بخاری یک جسمی است بسیار لطیف که پس از تناول غذا و فرآیند هضم غذا حاصل می شود و عصاره غذا به صورت این جسم حارّ یعنی گرم و رقیق و لطیف در می آید.
روح بخاری در سه مبدأ قرار دارد و این سه مبدأ را فعال نگه می دارد که افعال مربوط به این سه عضو رئیسه ی بدن فعال بماند، بخشی فعالیت مغز و ادراکات را فعال نگه می دارد،بخشی فعالیت قلب و قوای شهوی و غضبی، برخی هم فعالیت کبد را فعال نگه می دارد،که مربوط می شود به بخش حیات نباتی انسان.
اگر خواهی بگو روح بخاری ابزار همه ی قوا است و این حرف خیلی سنگینی است یعنی قوای شما شامل قوه ی باصره،هاضمه،جاذبه،نامیه، غاذیه و...همه بواسطه ی روح بخاری کار میکنند و به همین خاطر به وی کدخدایی بدن نسبت داده میشود و منشأ حیات است.
علت نامگذاری روح بخاری
در کلمات جناب ابن سینا داریم ،در کلمات جناب ملاصدرا داریم و قبل از ایشان هم در کلمات بقراط حکیم، سقراط حکیم، ارسطو و دیگر دانشمندان داریم که شما وقتی غذا تناول می کنید آن ماحصل غذا می شود اخلاط اربعه و ماحصل اخلاط اربعه تبدیل می شود به یک جسم بسیار لطیف که از آن جهت که به شما حیات می بخشد اسمش را گذاشتند روح و از آن جهت که بسیار لطیف و رقیق است گفتند روح بخاری، چون شبیه بخار لطیف است. چطور آب تبخیر می شود، بخار لطیف است نسبت به آب، با اینکه آب جسم است،بخار هم جسم است ولی مرتبه ای لطیف تر از جسم را داراست که آب آن لطافت را ندارد با اینکه آب هم نسبت به دیگر اجسام لطیف است، اما لطافت بخار نسبت به آب بیشتر است.
نکته حائز اهمیت در مورد روح بخاری این است که با وجود اینکه جسم است اما از سنخ مجردات است.
زمان تولید روح بخاری در بدن
روح بخاری در انسان در چهار ماه و ده روز تولید میشود و به محض تولید روح بخاری در انسان ادراکات آغاز می شود و ادراک هم مقدمه ی حرکت است. اولین حرکات نوزاد در رحم مادر از این زمان آغاز می شود.قبل از چهار ماه و ده روز هم برای انسان یک حرکاتی هست در رحم مادر، اما حرکتی که مبتنی بر ادراک باشد، این در چهار ماه ده روز پیش می آید. یعنی زمانی که فرزند ادراک می کند، چهار ماه و ده روز است و به واسطه این ادراک حرکات خاص این ادراک پیش می آید، یک حرکاتی که تا به حال مادر حس نمی کرد از این فرزند.
(فرموده جناب ابن سینا هم همین است ادراک مقدمه ی حرکت است)
ارتباط روح بخاری با خواب، پیری، مرگ و انتقال به عالم ملکوت
حرکت پلک هایتان، حرکت چشمتان، حرکت معده برای هضم غذا، حرکت قوه ی جاذبه برای جذب غذا، حرکت قوه دافعه برای دفع فضولات، تمام این حرکات، به واسطه بسط روح بخاری در بدن است. لذا زمانی که روح بخاری، شب ها در مغز شما، حبس می شود؛ یعنی جمع می شود، دیگر شما هیچ حرکتی ندارید. اصطلاحاً می گوییم این بدن خواب می رود.
هنگام خواب، روح بخاری در مغز حبس می شود. از منظر حکما چنین چیزی را می یابیم که اگر این روح بخاری بر اساس عملکرد بدن طی شبانه روز رو به ضعف برود، ما خوابمان می برد، می خوابیم تا این روح بخاری تقویت بشود. چرا؟ چون در حالت خواب روح بخاری در مغز حبس می شود،قوت می گیرد،بعد مجدد روح بخاری بسط پیدا می کند در کل بدن، حالا آرام آرام، شخص بیدار که شد میبیند حواس در کارهستند، اطراف را می بیند،
تا به حال این جا افتاده بود نمی شینید، نمی چشید، نمی گفت،لمس نمی کرد، حرکتی نداشت جزء از این پهلو به آن پهلو شدن،جزء تنفس در مرتبه ی نباتی، ولی حرکات ارادی نداشت.وقتی که شما میخوابید روح بخاری در مغز حبس میشود، حبس میشود یعنی منقبض می شود، حالت انقباض، که حرکات ارادی شخص در مرتبه ی بدن تعطیل می شود، حواس هم در این مرتبه و در اینجا، تعطیل می شود. پس وقتی روح بخاری ضعیف میشود شما میخوابید که تقویت بشود.
زمانی که خوابیدن دیگر روح بخاری را تقویت نمی کند و اعضای رئیسیه بدن در واقع کارایی شان را از دست میدهند شخص پیر میشود و به جایی می رسد که روح بخاری آنقدر ضعیف میشود که دیگر از بدن خارج می شود و شخص می میرد.
و همچنین این جسم حار، رقیق و لطیف در بدن ما ، واسطه می شود برای انتقالات ما به ملکوت عالم. هر چه هست همین است، دنبال چیز دیگر نگرد. تمام انتقالات به ملکوت برمی گردد به همین حرارت غریزی در بدن و مرگ هم که ما را برای همیشه منتقل به ملکوت عالم می کند، برمی گردد به همین روح بخاری و حرارت غریزی.
منشأ روح بخاری در بدن
- روح بخاری که مبدأ در کبد دارد و روح نباتی یا طبیعی نامیده می شود و در فعالیتهای نباتی بدن فعال است.
- روح بخاری که مبدأ در قلب دارد و روح حیوانی نامیده می شود و منشأ تولید حرارت در سلولهای عصبی مغز می شود.
- روح بخاری که مبدأ در مغز دارد و روح انسانی یا نفسانی نامیده می شود و کارش فقط ادراک است.
اصل با روح بخاری در مغز است زیرا بر اساس ادراکِ این روح نفسانی است که روح حیوانی و نباتی فعالیت دارند و کار میکنند.
اما شرافت روح بخاری در قلب بالاتر است که منشأ تولید حرارت در سلولهای عصبی مغز می شود.
ارتباط مزاج معتدل با روح بخاری
هرچی این حرارت غریزی معتدل باشد،مزاج ما معتدل تر می شود، این حرارت چگونه معتدل می شود؟ می گویند کیفیت غذایت را مراقب باش .هم حلال بودن و هم کیفیت، باعث می شود که مزاج رو به اعتدال برود.
روح بخاری سه تا کارکرد دارد
- تعدیل مزاج
- تحویل بدن
- تحریک مواد
تأثیر غذا بر روح بخاری
یکی از چیزهایی که تولید کننده روح بخاریست، همین غذایی است که شبانه روز می خوریم، چه چیزی می خوریم؟ چه زمانی میخوریم؟ چگونه می خوریم؟ با چه حالتی می خوریم؟
پرسش پایانی: مصداق فیزیولوژیک روح بخاری
سوالی که اینجا حتماً در ذهن شما خواننده ی اهل فکر و جستجوگر شکل خواهد گرفت این است که این حرارت غریزی و به اصطلاح دیگر روح بخاری، از جنبه فیزیولوژی، بر چه چیزی اطلاق می شود؟ در علم پزشکی روز در فیزیولوژی،ما روح بخاری را بر چه چیزی اطلاق کنیم؟ آیا مصداقی در علم جدید برای این نظریه ی فلاسفه ای همچون بوعلی سینا و ملاصدرا خواهیم یافت ؟
منبع:
- جلسات تربیت مربی استاد سید حسین حسینی مازندرانی(تلمی)